ความเศร้าที่ไม่มีใครตาย ทำไมเลิกกับแฟน เพื่อนหาย หรือพ่อแม่เปลี่ยนไป ถึงเจ็บเหมือนสูญเสีย

ความโศกคือความรักที่ไม่มีที่ไป

Van Zoonen นิยามความโศกว่าเป็น "ความรักที่ไม่มีที่ไป" เมื่อสิ่งที่เรารักหายไป แต่ใช่ว่าการเสียอะไรไปจะทำให้โศกเสมอ ความโศกเกิดเมื่อการสูญเสียนั้นสั่นคลอนตัวตน โครงสร้างชีวิต และโลกที่เราคุ้นเคย พร้อมกับพรากอนาคตหลายแบบที่เราเคยนึกภาพไว้

เขาเปรียบว่า ถ้าบอกว่าความโศกต้องมาจากความตายเท่านั้น ก็เหมือนบอกว่าความเจ็บปวดต้องมาจากไมเกรนเท่านั้น ความกลัวถูกนิยามด้วยอันตราย ไม่ใช่ด้วยฉลามหรือที่สูง ความโศกก็ควรถูกนิยามด้วยสิ่งที่มันเป็น คือการสูญเสียสิ่งที่รัก ไม่ใช่ด้วยเหตุที่จุดชนวน

ตัวอย่างจากชีวิตผู้เขียน

Van Zoonen เล่าการสูญเสียของตัวเองหลายเรื่อง แม่ของเขายังมีชีวิตอยู่ แต่เขาโศกเศร้ากับการไม่มีแม่ที่อยู่ตรงนั้นและตอบสนองต่อเขา พ่อของเขาเป็นอัมพาตจากโรคหลอดเลือดสมอง เดินและปั่นจักรยานไม่ได้อีก ทั้งที่การปั่นจักรยานเป็นทั้งวิธีคิดของพ่อและอนาคตที่ทั้งสองเคยวาดไว้ด้วยกัน มิตรภาพเก่าค่อย ๆ จางไป ตัวตนนักวิชาการที่สร้างมาหลายปีก็หลวมลง

เขายังพูดถึงความโศกของคนที่อยากมีลูกแต่มีไม่ได้ ซึ่งเป็นการเศร้ากับลูกที่ไม่เคยมีอยู่จริง เป็นความโศกที่ไม่มีวัตถุให้จับต้องเลย

คำที่ช่วยให้เข้าใจความเศร้าของตัวเอง

• ความโศกที่สังคมไม่รับรอง (disenfranchised grief) คำของ Kenneth Doka นักวิชาการด้านความโศก ใช้เรียกความเศร้าที่ไม่มีใครยอมรับ ไม่มีพิธีให้ไว้อาลัย เช่น การเลิกกับคนที่คบกันแบบไม่เปิดเผย
• การสูญเสียที่คลุมเครือ (ambiguous loss) คำของนักครอบครัวบำบัด Pauline Boss ใช้เรียกการสูญเสียที่ไม่มีเส้นแบ่งชัด เช่น คนที่ยังอยู่ตรงหน้าแต่ใจหายไปแล้ว อย่างคนในครอบครัวที่เป็นสมองเสื่อม
• ความอยุติธรรมทางความเข้าใจ (hermeneutical injustice) คำของนักปรัชญา Miranda Fricker ใช้เรียกภาวะที่เราอธิบายประสบการณ์ของตัวเองไม่ได้ เพราะภาษาที่สังคมใช้ร่วมกันยังไปไม่ถึง

Van Zoonen เห็นว่าการไม่มีคำเรียกทำร้ายเราจริง เมื่อไม่มีภาษา เราก็เข้าใจตัวเองไม่ได้ และบอกคนอื่นไม่ได้ ความเศร้าที่ไม่ถูกดูแลจะไม่หายไป มันแค่มุดลงใต้ดินแล้วโผล่ขึ้นมาเป็นอาการอื่น

มุมของ TheTham: ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข

ในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร พระพุทธเจ้าตรัสว่า "ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข" การพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รักเป็นทุกข์ คำสอนนี้ไม่ได้จำกัดว่าต้องพรากด้วยความตาย การพรากจากคนรัก เพื่อน งาน หรือภาพตัวเองที่เคยเป็น ก็นับเป็นทุกข์เช่นกัน

มองแบบนี้ ภาษาไทยอาจมีคำให้ความเศร้าแบบนี้อยู่แล้ว เราแค่ไม่ค่อยหยิบมาใช้กับเรื่องที่เราคิดว่าเล็กเกินไปจะเศร้า

Van Zoonen ปิดบทความว่าความโศกเป็นความรู้จักตัวเองแบบหนึ่ง มันบอกเราว่าเราเคยรักอะไร การห้ามคนเศร้ากับการสูญเสียที่ไม่ใช่ความตาย ก็เท่ากับกันเขาออกจากตัวเองและคนรอบข้าง