ลูกตัดขาดพ่อแม่ เกี่ยวกับนิสัยไหม งานวิจัยพบพ่อแม่ที่ "กระตือรือร้น" สูง เสี่ยงถูกลูกตัดขาดมากกว่า

การที่ลูกโตแล้วเลือกตัดขาดพ่อแม่ (หรือในทางกลับกัน) เป็นเรื่องที่เกิดกับคนราว 6–28% ในช่วงใดช่วงหนึ่งของชีวิต ตามที่งานวิจัยต่าง ๆ ประเมิน งานวิจัยใหม่ใน Frontiers in Psychology พบว่า ในครอบครัวที่ความสัมพันธ์ตึงเครียดอยู่แล้ว บุคลิกภาพมีส่วนบอกว่าครอบครัวไหนจะไปถึงขั้นตัดขาด พ่อแม่ที่กระตือรือร้นสูงเสี่ยงถูกตัดขาดมากกว่า ส่วนลูกที่ใจเปิดกว้างมีแนวโน้มประคองความสัมพันธ์ไว้ได้

ทำไมบางบ้านตึงแต่ไม่ขาด

งานก่อนหน้ามักอธิบายการตัดขาดด้วยเหตุใหญ่ เช่น การทารุณในวัยเด็ก การหย่าร้าง หรือการติดสารเสพติด บางงานชี้ว่าค่านิยมที่ต่างกันทำนายการตัดขาดได้ดี งานเชิงคุณภาพปี 2025 ยังเสนอว่าคนรุ่นใหม่มองครอบครัวแบบ "เครือญาติประชาธิปไตย" (democratized kinship) คือความผูกพันไม่ได้มาโดยอัตโนมัติ แต่ต้องมีความเคารพ ความรับผิดชอบ และความปลอดภัยทางใจ

แต่หลายครอบครัวก็เห็นต่างเรื่องการเมือง มีความทรงจำที่เจ็บปวด หรือคาดหวังกันไม่ตรง โดยไม่ได้ตัดขาดกัน แจ็ก กิลล์ (Jag S. Gill) จาก Adler University กับทีม จึงตั้งคำถามว่าบุคลิกภาพพื้นฐานช่วยอธิบายส่วนที่ขาดไปได้ไหม

วิธีศึกษา

ทีมวิจัยใช้แบบวัดบุคลิกภาพห้าองค์ประกอบ (Big Five) ได้แก่ ความเปิดเผยชอบสังคม ความเป็นมิตร ความรับผิดชอบ ความหวั่นไหวทางอารมณ์ และความเปิดรับประสบการณ์ แล้วส่งแบบสอบถามให้สมาชิกชุมชนออนไลน์ที่ช่วยเหลือครอบครัวซึ่งมีปัญหาการตัดขาด

จากผู้ได้รับเชิญราว 2,000 คน มีผู้ตอบครบ 520 คนในสหรัฐฯ เป็นพ่อแม่ 368 คน (อายุเฉลี่ย 60 ปี 93% เป็นผู้หญิง) และลูกวัยผู้ใหญ่ 152 คน (อายุเฉลี่ย 39 ปี) ซึ่งมาจากคนละครอบครัว นิยามว่า "ตัดขาด" คือเจอหน้าและติดต่อกันปีละครั้งหรือน้อยกว่า

ผลที่ได้

• ฝั่งพ่อแม่: ความเปิดเผยชอบสังคมเป็นลักษณะเดียวที่เกี่ยวข้อง ทุกหนึ่งคะแนนที่เพิ่มขึ้น โอกาสถูกลูกตัดขาดสูงขึ้น 79% เมื่อแยกดูละเอียด ด้านที่เกี่ยวคือ ความกระตือรือร้น (enthusiasm) ไม่ใช่ความเจ้ากี้เจ้าการ
• ฝั่งลูก: ความเปิดรับประสบการณ์เป็นลักษณะเดียวที่เกี่ยวข้อง ทุกหนึ่งคะแนนที่เพิ่มขึ้น โอกาสที่ลูกจะตัดขาดพ่อแม่ลดลง 78%
• ลูกที่จบปริญญาโทหรือเอกมีโอกาสตัดขาดน้อยกว่าคนจบมัธยมในบางโมเดล แต่ผลนี้ไม่คงที่

ผู้วิจัยตีความว่า พ่อแม่ที่กระตือรือร้นสูงอาจอยากติดต่อบ่อยและแสดงอารมณ์มาก ซึ่งลูกที่ความสัมพันธ์ตึงอยู่แล้วอาจรู้สึกว่ามากเกินไปหรือไม่เคารพเส้นแบ่งของเขา ส่วนลูกที่ใจเปิดกว้างอาจยืดหยุ่นพอจะอยู่กับความเห็นต่างได้โดยไม่ต้องตัดขาด

ข้อจำกัดที่ควรรู้

งานนี้มีข้อจำกัดมาก ควรอ่านเป็นผลเบื้องต้น

• เก็บข้อมูลครั้งเดียว จึงบอกไม่ได้ว่าบุคลิกภาพเป็นเหตุ การผ่านการตัดขาดมาแล้วอาจเปลี่ยนวิธีที่คนมองตัวเองด้วย
• พ่อแม่กับลูกมาจากคนละบ้าน จึงดูไม่ได้ว่าบุคลิกของสองฝ่ายในบ้านเดียวกันกระทบกันอย่างไร
• ทดสอบสถิติหลายรอบโดยไม่ได้ปรับโอกาสเจอผลบังเอิญ และกลุ่มลูกที่ตัดขาดจริงมีเพียง 53 คน
• ผู้ตอบมาจากกลุ่มช่วยเหลือออนไลน์กลุ่มเดียว ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงผิวขาว คนที่จัดการปัญหาครอบครัวเงียบ ๆ อาจต่างจากนี้

มองจากครอบครัวไทย

ในสังคมไทย ความกตัญญูทำให้การตัดขาดพ่อแม่เป็นเรื่องที่พูดยาก หลายคนจึงเลือก "ห่างแบบเงียบ ๆ" แทน เช่น ย้ายไปทำงานไกล หรือโทรหาน้อยลง งานนี้ไม่ได้ศึกษาคนไทย แต่ข้อสังเกตเรื่องพ่อแม่ที่ "ห่วงมาก โทรบ่อย อยากรู้ทุกเรื่อง" อาจคุ้นหูหลายบ้าน ความกระตือรือร้นที่พ่อแม่ตั้งใจให้เป็นความรัก อาจถูกลูกรับรู้เป็นแรงกดดัน การคุยกันเรื่องความถี่และรูปแบบการติดต่อที่ทั้งสองฝ่ายสบายใจ อาจช่วยได้ก่อนที่ความตึงจะกลายเป็นการขาด